Nöbetçi Eczaneler
Avrupa, silah, jet, tank ve füze üretiminde önemli kapasiteye sahip olmasına rağmen bu ateş gücünü koordine edecek istihbarat, iletişim ve komuta-kontrol altyapısında büyük ölçüde ABD’ye dayanıyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa’nın Amerika olmadan kendini savunabileceği fikriyle açıkça alay ederek, kıtanın ABD’nin kabiliyetleri olmadan çaresiz kalacağını savundu.
Diplomatlar ve analistler, Avrupa’nın savunma sanayisinin üretim gücüne rağmen özellikle Pentagon’un sağladığı stratejik destek unsurlarında ciddi açıklar bulunduğuna dikkat çekiyor. Politico’nun aktardığına göre, bu kabiliyetler olmadan Avrupa’nın Rusya’yı caydırma şansı oldukça düşük.
ABD’den ayrışma çağrıları ve stratejik öncelikler
AB Savunma Komiseri Andrius Kubilius, Amerikan stratejik destek unsurlarının Avrupalı alternatiflerle değiştirilmesi gerektiğini belirterek bunu “bağımsızlığa doğru ilk adım” olarak nitelendirdi. Ancak uzmanlara göre bu süreç hem uzun hem de maliyetli olacak.
Danimarka Kraliyet Savunma Koleji’nden Olivier Schmitt, hiçbir Avrupa ülkesinin tek başına ABD’nin yerini dolduramayacağını vurguladı. Avrupa Birliği, olası bir ABD geri çekilmesine karşı 2030 Stratejik Pusulası planını kabul etti ancak projelerin hayata geçirilmesi zaman alacak.
Avrupa’nın siyasi yapısı da süreci zorlaştırıyor. Savunma kararlarında çoğu zaman oybirliği gerekliliği bulunması, Kremlin’e yakın Macaristan gibi ülkelere veto gücü veriyor. Ayrıca AB ülkelerinin Norveç, Birleşik Krallık ve Kanada gibi üçüncü ülkelerle entegrasyon ihtiyacı da devam ediyor.
Rutte, ABD’den tam kopuşun maliyetinin GSYH’nin yüzde 10’una ulaşabileceğini, bunun da NATO’nun mevcut savunma harcaması hedefinin iki katı olduğunu ifade etti. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü ise toplam maliyetin 1 trilyon doları bulabileceğini hesaplıyor.
Avrupa savunma sanayisi sıfırdan başlamıyor
Avrupa Havacılık, Güvenlik ve Savunma Sanayileri Birliği Genel Sekreteri Camille Grand, birçok alanda Avrupa’nın alternatif çözümler sunduğunu ve vakaların yüzde 98’inde Avrupa çözümü bulunduğunu söyledi.
Gözetleme kapasitesi arayışı
NATO’nun gözetleme, komuta ve kontrol platformu olarak kullandığı Boeing üretimi E-3 Sentry AWACS uçaklarının yerine yeni sistem arayışı sürüyor. İlk plan E-7A Wedgetail alımıydı ancak Alman savunma belgeleri, Berlin ve bazı NATO ortaklarının Avrupa alternatifine yönelmek istediğini gösterdi.
İsveç’in Saab GlobalEye sistemi öne çıkan seçeneklerden biri. Fransa eski E-3F filosunu değiştirmek için iki adet GlobalEye siparişi verdi. Alman Savunma Bakanı Boris Pistorius da bu uçağın Bundeswehr için güçlü aday olduğunu açıkladı.
Hava savunmasında alternatif arayışları
ABD üretimi Patriot sistemleri birçok Avrupa ülkesi tarafından kullanılıyor ve bu durum ABD tedarikine bağımlılık yaratıyor. Ukrayna, Rus füze saldırıları sürerken Pac-3 önleyici eksikliği nedeniyle sistemlerin zaman zaman atıl kaldığını belirtti.
Fransa ve İtalya ortak yapımı SAMP-T sistemi alternatif olarak öne çıkıyor. Ukrayna bu sistemi kullanıyor ve sekiz adet daha bekliyor. Danimarka da Patriot yerine SAMP-T’yi tercih etti.
Hava gücü ve lojistik kapasite
ABD’nin stratejik ve taktik hava taşımacılığında yüzlerce uçağı bulunurken Avrupa daha sınırlı kapasiteye sahip. Almanya, Birleşik Krallık ve Fransa Airbus A400M Atlas uçaklarını kullanıyor ve yeni siparişler veriliyor.
ABD’nin yaklaşık 450 tanker uçağına karşılık Avrupa’nın 156 tankeri bulunuyor. 2011 Libya operasyonu sırasında Avrupa’nın birçok kabiliyette ABD’ye bağımlı olduğu ortaya konmuştu.
Avrupa Komisyonu, kıta içi askerî hareketliliği artırmak amacıyla bütçeyi 10 kat yükselterek 17,7 milyar euroya çıkarmayı önerdi.
Uzay ve uydu bağımlılığı
Avrupa’nın askerî uzay kapasitesi sınırlı ve birçok ülke istihbarat ile navigasyon için ABD’ye güveniyor. Yeni Ariane 6 roketi henüz altı kez kullanıldı ve ABD’nin fırlatma kapasitesinin gerisinde.
AB, Elon Musk’ın Starlink sistemine rakip olması planlanan IRIS² yörünge iletişim sistemini finanse ediyor ancak sistemin 2030’da devreye girmesi bekleniyor. Uzmanlara göre o zamana kadar küresel uydu rekabeti daha da artacak.
İstihbarat açığı en kritik sorun
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden Max Bergmann’a göre ABD’nin sağladığı istihbarat ve hedefleme kabiliyetlerini ikame etmek en zor alan olacak. Bu yalnızca uydu ve İHA gibi fiziksel varlıkları değil, elde edilen verilerin hedefe dönüştürülmesi sürecini de kapsıyor.
Trump yönetimi döneminde Ukrayna’ya yeni ABD askeri yardımı neredeyse durma noktasına gelmiş olsa da Kiev hâlâ ABD istihbaratına bağımlı. Gerçek zamanlı uydu görüntüleri Rus saldırılarının önceden tespitinde kritik rol oynuyor.
Ukrayna, Finlandiyalı ICEYE şirketinin uydu verilerine erişim sağlarken Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ülkesinin Ukrayna’ya sağlanan istihbarat desteğinin yaklaşık üçte ikisini karşıladığını açıkladı.
Siyasi uyum eksikliği en büyük engel
ABD’nin NATO içinde güvenilir müttefik olarak görüldüğü dönemde bu açıklar daha az sorun yaratıyordu. Ancak son dönemde Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık’ta ABD’nin güvenilirliğine dair görüşlerde düşüş yaşandı.
Uzmanlara göre Avrupa’nın daha fazla sorumluluk üstlenebilmesi için savunma pazarlarını birleştirmesi, sistem tekrarlarını azaltması, ortak alım mekanizmalarını güçlendirmesi ve savunma harcamalarını ciddi biçimde artırması gerekiyor. Eski Birleşik Krallık güvenlik bakanı Tom Tugendhat, Avrupa’nın sorununun para değil, uyum eksikliği olduğunu vurguladı.