Nöbetçi Eczaneler
Yaklaşık yarım yüzyıldır gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nin merkezinde son derece güçlü bir süper kütleli kara deliğin yer aldığı görüşünde birleşiyordu. The Times’ın aktardığı yeni bir bilimsel çalışma ise bu yerleşik kabule alternatif bir yaklaşım sunarak, galaksinin kalbinde yoğun bir karanlık madde çekirdeği bulunabileceğini savunuyor.
Araştırmaya göre, galaksi merkezindeki güçlü kütleçekim etkileri, şimdiye dek düşünüldüğü gibi bir kara delikten değil, görünmez ancak son derece yoğun bir karanlık madde yapısından kaynaklanıyor olabilir.
Kara delik fikri nasıl ortaya çıktı
Samanyolu’nun merkezinde bir kara delik bulunduğu düşüncesi, 1960’ların sonu ve 1970’lerin başında radyo astronomlarının Yay takımyıldızı yönünde son derece güçlü bir radyasyon kaynağı tespit etmesiyle gündeme geldi.
1990’lı yıllarda yapılan gözlemler ise galaksi merkezine çok yakın yıldızların, görünürde boş bir alan etrafında olağanüstü hızlarla dolandığını ortaya koydu. Bu hareketlerin, Güneş’in kütlesinin milyonlarca katına sahip süper kütleli bir kara delik dışında başka bir yapıyla açıklanamayacağı düşünülüyordu.
Bu varsayılan yapı, Sagittarius A* adıyla literatüre girdi ve uzun yıllar boyunca Samanyolu’nun merkezindeki kesin yapı olarak kabul edildi.
Yeni araştırma kara maddeyi işaret ediyor
Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlanan yeni çalışma, bu güçlü kütleçekim kaynağının aslında devasa bir karanlık madde yoğunlaşması olabileceğini öne sürüyor.
Araştırmacılar, galaksi merkezine son derece yakın konumlanan ve S-yıldızları olarak adlandırılan yıldız grubunun hareketlerini detaylı biçimde inceledi. Bu yıldızların, görünmeyen bir merkez etrafında son derece dar ve hızlı yörüngelerde dolanması, bugüne kadar kara delik kanıtı olarak yorumlanmıştı.
Yeni model ise aynı hareketlerin, yoğun bir karanlık madde yapısı tarafından da açıklanabileceğini savunuyor.
Yoğun bir çekirdek ve dış katman
Çalışmaya göre karanlık madde, fermiyon adı verilen alt atomik parçacıklardan oluşuyorsa, galaksi merkezinde alışılmadık bir yapı meydana gelebilir. Bu modele göre merkezde son derece yoğun ve kompakt bir karanlık madde çekirdeği yer alırken, bunun etrafında daha geniş ve seyrek bir karanlık madde dış katmanı bulunuyor.
Bu yoğun çekirdeğin oluşturduğu kütleçekim etkisi, bir kara deliğin etkisine oldukça benzer biçimde yıldızların hareketlerini yönlendirebilir. Aynı yapı, galaksinin dış bölgelerindeki dönüş hızındaki yavaşlamayı da açıklama potansiyeline sahip.
Kara delik gölgesiyle çelişmiyor
Araştırmacılar, önerilen modelin Samanyolu’nun merkezine ait bugüne kadar elde edilen en net gözlemlerle de çelişmediğini belirtiyor.
Event Horizon Telescope tarafından kaydedilen ve Sagittarius A*’ya atfedilen ünlü kara delik gölgesi görüntüsünün, karanlık madde çekirdeği çevresinde dönen sıcak gaz ve tozun ışığı bükmesiyle de oluşabileceği ifade ediliyor.
Çalışmaya göre yoğun karanlık madde çekirdeği, ışığı güçlü biçimde saptırarak ortada karanlık bir bölge ve çevresinde parlak bir halka meydana getirebiliyor.
Araştırmanın başyazarı, Arjantin’deki La Plata Astrofizik Enstitüsü’nden Valentina Crespi, bulguların önemine dikkat çekerek modelin yalnızca yıldızların yörüngelerini ve galaksinin dönüşünü açıklamakla kalmadığını, aynı zamanda gözlemlenen kara delik gölgesiyle de tutarlılık gösterdiğini vurguluyor.
Bu çalışma, Samanyolu’nun merkezine ilişkin temel varsayımların yeniden değerlendirilmesine yol açabilecek nitelikte görülüyor.