Nöbetçi Eczaneler
Çocukların dijital dünyada karşılaştığı risklerin önlenmesine yönelik atılan adımlarda kritik bir eşiğe yaklaşılıyor. 1 Kasım 2026 tarihinde başlayacak olan 15 yaş altı sosyal medya yasağı öncesinde, Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) tarafından hazırlanan “Çocukların Sosyal Medyaya Erişimi: Türkiye için Politika Önerileri” başlıklı rapor kamuoyu ile paylaşıldı. Sinan Ülgen imzalı raporda, çocukların sadece zararlı içeriklerle değil, platformların bilinçli olarak tasarlanan bağımlılık yapıcı mekanizmalarıyla da karşı karşıya olduğu gözler önüne serildi.
“Sonsuz Kaydırma” ve Bağımlılık Yapıcı Tasarım Tehlikesi
Raporda, sosyal medya platformlarının çocukların ekran başında geçirdiği süreyi artırmak için özel olarak geliştirdiği dijital tuzaklara dikkat çekildi:
-
Sonsuz Kaydırma (Infinite Scroll): Çocukların zaman algısını yitirerek saatlerce ekranda kalmasına yol açan kaydırma mekanizmaları.
-
Kişiselleştirilmiş Öneriler: Algoritmalar aracılığıyla çocukların ilgi alanlarına göre şekillendirilen ve manipülatif nitelik taşıyan içerik akışları.
-
Gece Bildirimleri ve Sosyal Karşılaştırma: Uyku düzenini bozan gece bildirimleri ile çocuklarda sürekli bir sosyal karşılaştırma ve yetersizlik hissi yaratan sistemler.
-
Ticari Riskler: Çocuklardan elde edilen verilerle oluşturulan profiller üzerinden sunulan manipülatif reklamlar, uygulama içi satın almalar ve kumar benzeri oyun mekanizmaları.
Çocukları Bekleyen En Büyük Tehlikeler: Cinsel Şantaj ve Siber Zorbalık
EDAM raporunda çocukların dijital ortamda maruz kaldığı en ciddi tehditler başlıklar halinde sıralandı. Buna göre; pornografik içerikler, kendine zarar vermeyi özendiren paylaşımlar, yeme bozukluklarını teşvik eden akımlar ve nefret söylemleri çocukların ruh sağlığını tehdit ediyor.
Bunların yanı sıra;
-
Yabancı yetişkinlerle istenmeyen temas ve cinsel şantaj,
-
Akran zorbalığı, izinsiz görüntü paylaşımı ve siber taciz,
-
Gençler arasında hızla yayılan tehlikeli meydan okuma akımları ve dolandırıcılık vakaları çocukların güvenliğini tehlikeye atan başlıca unsurlar olarak gösterildi.
Tek Başına Yasak Yeterli Mi? Yeni Önlem Çağrısı
1 Kasım’da devreye girecek olan yaş kısıtlamasının önemli bir adım olduğu ancak tek başına yeterli kalamayacağı belirtilen raporda, platformların tasarımlarının denetlenmesi ve zararlı içeriklerin sınırlandırılması için bütüncül politika önerilerinin hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı.