Nöbetçi Eczaneler
Reuters’ın incelediği bilgilere göre Çin üretimi CM-302 füzelerini kapsayan anlaşma tamamlanmak üzere ancak teslimat tarihi konusunda henüz kesin uzlaşma sağlanmadı. Yaklaşık 290 kilometre menzile sahip olan ve süpersonik hızda hareket eden füzeler, alçak irtifa ve yüksek hız avantajıyla gemi savunma sistemlerini aşacak şekilde tasarlandı.
Silah uzmanlarına göre bu sistemlerin İran envanterine girmesi, ülkenin vurucu kapasitesini önemli ölçüde artıracak ve bölgedeki ABD deniz unsurları açısından ciddi bir tehdit oluşturacak.
Müzakereler İsrail-İran Savaşı Sonrası Hızlandı
En az iki yıl önce başlayan füze görüşmelerinin, Haziran ayında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaşın ardından ivme kazandığı ifade edildi. Süreç geçen yaz son aşamaya girerken İranlı üst düzey askeri ve hükümet yetkililerinin Çin’e gittiği belirtildi.
Bu ziyaretler arasında İran Savunma Bakan Yardımcısı Mesud Oraei’nin Çin ziyareti de yer alıyor. Oraei’nin ziyareti daha önce kamuoyuna yansımamıştı.
Eski İsrail istihbarat subayı ve Tel Aviv merkezli düşünce kuruluşunda görev yapan Danny Citrinowicz, İran’ın gemilere karşı süpersonik saldırı kapasitesi kazanmasının oyunun kurallarını değiştireceğini ve bu füzelerin engellenmesinin son derece zor olduğunu söyledi.
Reuters, anlaşma kapsamında kaç füze alınacağını, İran’ın ödemeyi nasıl yapacağını ve artan bölgesel gerilim nedeniyle Çin’in anlaşmayı sürdürüp sürdürmeyeceğini doğrulayamadı.
İran Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili ise ülkenin müttefikleriyle askeri ve güvenlik anlaşmaları bulunduğunu ve bu anlaşmaları kullanmak için uygun bir dönemde olduklarını ifade etti.
Bir Beyaz Saray yetkilisi de ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la nükleer program konusunda ya bir anlaşma yapılacağını ya da çok sert adımlar atılacağını açıkça dile getirdiğini aktardı.
BM Ambargosuna Rağmen Kritik Transfer
CM-302 füzeleri, Çin’in İran’a transfer edeceği en gelişmiş askeri donanımlar arasında gösteriliyor. Bu transfer, ilk olarak 2006 yılında yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler silah ambargosuna meydan okuma anlamı taşıyor. Yaptırımlar 2015’te yapılan nükleer anlaşma kapsamında askıya alınmış, geçen Eylül ayında ise yeniden devreye alınmıştı.
Olası satış, Çin ile İran arasındaki askeri ilişkilerin derinleştiğini gösterirken ABD’nin İran’ın füze programını ve nükleer faaliyetlerini sınırlama çabalarını da zorlaştırabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Aynı zamanda Çin’in Orta Doğu’da daha iddialı bir rol üstlenmeye hazırlandığı yorumları yapılıyor.
Çin, İran ve Rusya her yıl ortak deniz tatbikatları düzenliyor. ABD Hazine Bakanlığı geçen yıl, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun balistik füze programında kullanılmak üzere kimyasal öncüller sağladıkları gerekçesiyle bazı Çinli kuruluşlara yaptırım uygulamıştı. Çin ise bu iddiaları reddetmiş ve çift kullanımlı ürünlerde ihracat kontrollerini sıkı biçimde uyguladığını savunmuştu.
Eylül ayında Pekin’de düzenlenen askeri geçit töreninde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ı ağırlayan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, İran’ın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü koruma konusunda destek verdiklerini açıklamıştı.
Çin, Rusya ve İran 18 Ekim’de yayımladıkları ortak mektupta yaptırımların yeniden uygulanması kararının hatalı olduğu görüşünü paylaşmıştı.
İran hükümeti tarafından bilgilendirilen yetkililerden biri, İran’ın bir tarafta ABD, diğer tarafta Rusya ve Çin arasında bir savaş alanına dönüştüğünü söyledi.
ABD Donanması İran Açıklarında
Anlaşma iddiaları, ABD’nin İran’a saldırı mesafesinde büyük bir deniz gücü topladığı bir döneme denk geliyor. USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve görev grubu bölgeye sevk edilirken, USS Gerald R. Ford ve eskort gemileri de Orta Doğu’ya doğru ilerliyor. İki uçak gemisi toplamda 5 binden fazla personel ve 150’den fazla hava aracı taşıma kapasitesine sahip.
Citrinowicz, Çin’in İran’da Batı yanlısı bir rejim görmek istemediğini ve mevcut yönetimin ayakta kalmasını çıkarlarına uygun gördüğünü ifade etti.
Trump 19 Şubat’ta yaptığı açıklamada, İran’a nükleer program konusunda anlaşmaya varması için 10 gün süre verdiğini, aksi takdirde askeri adımların gündeme gelebileceğini söyledi. Reuters daha önce, olası bir saldırı emri halinde ABD’nin İran’a karşı haftalar sürebilecek operasyonlara hazırlandığını bildirmişti.
Zayıflayan İran Cephaneliğine Takviye
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Pieter Wezeman’a göre CM-302 alımı, geçen yılki savaşta zayıflayan İran cephaneliği açısından önemli bir takviye anlamı taşıyor.
Çin devletine ait China Aerospace Science and Industry Corporation, CM-302’yi uçak gemisi veya destroyer batırabilecek kapasitede, dünyanın en iyi gemisavar füzesi olarak tanıtıyor. Sistem; gemilere, uçaklara veya mobil kara araçlarına entegre edilebiliyor ve kara hedeflerine karşı da kullanılabiliyor.
Kaynaklara göre İran ayrıca Çin’den omuzdan atılan hava savunma sistemleri, anti-balistik silahlar ve uydu karşıtı sistemler temini için de görüşmeler yürütüyor.
Anadolu Ajansı’nın haberine göre İran’ın hava savunmasını yeniden inşa etmek amacıyla Rusya ile yaklaşık 500 milyon avroluk gizli bir füze anlaşması imzaladığı da iddia edildi. Bu kapsamda Rusya’nın İran’a üç yıl içinde 500 adet Verba taşınabilir fırlatma ünitesi ile 2 bin 500 adet 9M336 tipi füze teslim etmesi planlanıyor. Teslimatların 2027–2029 yılları arasında üç aşamada yapılması öngörülüyor.