Türkiye’nin idari haritası, cumhuriyet tarihi boyunca ekonomik, sosyal ve coğrafi ihtiyaçlar doğrultusunda sürekli bir değişim ve gelişim gösterdi. Geçmişte bağlı bulundukları şehirlerin birer taşra ilçesiyken, zamanla nüfus patlaması, sanayileşme ve stratejik konumları sayesinde il statüsüne kavuşan yerleşim yerleri, bugün Türkiye ekonomisinin ve sosyal hayatının önemli merkezleri haline geldi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından paylaşılan demografik veriler ve coğrafi kriterler, “yeni il olacak ilçeler” tartışmasını bir kez daha alevlendirdi. Bir ilçenin il olabilmesi için en az 100 bin nüfusa sahip olması ve mevcut il merkezine en az 30 kilometre uzaklıkta bulunması şartı aranıyor. İşte Türkiye’nin sonradan il yapılan 14 ilçesi ve bu kriterleri sonuna kadar karşılayan il adayı 24 dev ilçe…
Geçmişten Günümüze: Türkiye’nin Sonradan İl Olan 14 İlçesi
Türkiye’de 1989 yılından başlayarak 1999 yılına kadar geçen 10 yıllık süreçte, büyük bir idari dönüşüm yaşandı ve tam 14 ilçe bağımsız birer il haline getirildi. İşte kronolojik olarak o ilçeler ve eski bağlı oldukları şehirler:
1989 Yılında İl Statüsü Kazananlar
-
Aksaray: Niğde’ye bağlı bir ilçeyken idari bölünmeyle il oldu.
-
Bayburt: Gümüşhane’nin bir ilçesiyken Karadeniz ile Doğu Anadolu arasındaki stratejik konumuyla il yapıldı.
-
Karaman: Konya’ya bağlı dev bir ilçeyken sanayisiyle birlikte il statüsüne kavuştu.
-
Kırıkkale: Ankara’ya bağlıyken savunma sanayisinin merkezi haline gelmesiyle il ilan edildi.
1990 Yılında İl Statüsü Kazananlar
-
Batman: Siirt’e bağlı petrol zengini bir ilçeyken hızlı nüfus artışıyla il oldu.
-
Şırnak: Siirt’e bağlı bir ilçeyken bölgesel güvenlik ve idari koordinasyon amacıyla il statüsü kazandı.
1991 Yılında İl Statüsü Kazananlar
-
Bartın: Zonguldak’ın turizm ve liman ilçesiyken ayrılarak il yapıldı.
1992 Yılında İl Statüsü Kazananlar (En Fazla İl Kurulan Yıl)
-
Ardahan: Kars’a bağlı sınır ilçesiyken il yapıldı.
-
Iğdır: Kars’a bağlıyken üç ülkeye sınır olan jeopolitik konumuyla il statüsü kazandı.
-
Karabük: Zonguldak’a bağlı bir demir-çelik sanayisi ilçesiyken il oldu.
-
Kilis: Gaziantep’e bağlı sınır ilçesiyken il statüsüne geçirildi.
-
Osmaniye: Adana’ya bağlı dev bir tarım ve sanayi merkeziyken il yapıldı.
-
Yalova: İstanbul’un en önemli sayfiye ve turizm ilçelerinden biriyken 1992’de il ilan edildi.
1999 Yılında İl Statüsü Kazanan Son Bölge
-
Düzce: Bolu’ya bağlı bir ilçeyken, 1999 yılında yaşanan yıkıcı depremlerin ardından bölgenin daha hızlı kalkınabilmesi ve yaraların sarılabilmesi amacıyla afet sonrası il statüsüne kavuşturuldu.
TÜİK Kriterlerine Göre İl Olmaya Aday 24 Dev İlçe ve Nüfusları
TÜİK’in güncel değerlendirmelerine göre, bir ilçenin il tabelası asabilmesi için ekonomik gelişmişlik, altyapı gücü ve stratejik konumun yanı sıra iki temel kırmızı çizgiyi geçmesi gerekiyor: En az 100 bin nüfus ve il merkezine en az 30 km uzaklık. Nüfusu 100 binin altına sarkan veya merkeze yakın olan yerler eleniyor.
İşte bu şartları tam anlamıyla karşılayan ve Türkiye’nin 82. ili olmaya en yakın 24 ilçe ve güncel nüfus sıralaması:
-
Yüksekova (Hakkari) – Nüfus: 121.969
-
Midyat (Mardin) – Nüfus: 122.308
-
Elbistan (Kahramanmaraş) – Nüfus: 127.755
-
Polatlı (Ankara) – Nüfus: 128.895
-
Kahta (Adıyaman) – Nüfus: 132.303
-
Kozan (Adana) – Nüfus: 132.642
-
Ünye (Ordu) – Nüfus: 132.915
-
Ergani (Diyarbakır) – Nüfus: 137.492
-
Konya Ereğli (Konya) – Nüfus: 153.849
-
Lüleburgaz (Kırklareli) – Nüfus: 155.670
-
Cizre (Şırnak) – Nüfus: 161.135
-
Nazilli (Aydın) – Nüfus: 162.000
-
Bandırma (Balıkesir) – Nüfus: 166.836
-
Erciş (Van) – Nüfus: 171.000
-
Edremit (Balıkesir) – Nüfus: 171.700
-
Zonguldak Ereğli (Zonguldak) – Nüfus: 175.294
-
Fethiye (Muğla) – Nüfus: 177.569
-
İskenderun (Hatay) – Nüfus: 227.498
-
Manavgat (Antalya) – Nüfus: 258.367
-
Siverek (Şanlıurfa) – Nüfus: 271.832
-
Çorlu (Tekirdağ) – Nüfus: 294.000
-
İnegöl (Bursa) – Nüfus: 299.203
-
Tarsus (Mersin) – Nüfus: 353.469
-
Alanya (Antalya) – Nüfus: 359.891
Listenin zirvesinde yer alan Alanya, Tarsus ve İnegöl gibi dev ilçeler, nüfus ve ekonomik büyüklük açısından halihazırda mevcut birçok il merkezini geride bırakmış durumda. Meclis gündemine gelmesi beklenen yeni idari düzenlemelerle birlikte, bu ilçelerden hangilerinin resmi olarak il statüsü kazanacağı önümüzdeki dönemde netlik kazanacak.
